Matenda a Nyamakazi Amatha Kutuluka Pamene Matenda a M'madzi Amasokonezeka
Kodi Chitetezo cha M'thupi N'chiyani?
Chitetezo cha mthupi ndi maselo ovuta, maselo, ndi ziwalo zomwe zimagwira ntchito moyenera kutchinjiriza thupi kwa adani omwe amatha kuwononga. Makamaka, othawa kudziko lina ndi ma microbes omwe angayambitse matenda (mabakiteriya, majeremusi, kapena bowa). Chitetezo cha mthupi chimagwira ntchito kuti ziwonongeke kunja kwa thupi, kapena ngati alowa mu thupi, kuti apeze ndi kuwawononga.
Kodi chitetezo cha m'thupi chimagwira ntchito bwanji?
Chitetezo cha mthupi chimagwira ntchito ngati njira zowonetsera zamagetsi. Pamene wodwala wachilendo alowa m'thupi, chitetezo cha mthupi chimachenjezedwa. Panthawi imeneyo, maselo a chitetezo cha mthupi amatsegulidwa ndikuyamba kupanga mankhwala amphamvu. Maselo apachimunthu amalankhulana mwachindunji ndi kukhudzana mwachindunji kapena amatha kulankhulana mwa kumasula amithenga a mankhwala
Khungu limakhala ngati chotchinga choyamba kuti tizilombo toyambitsa matenda tizilombo toyambitsa matenda. Otsutsa akhoza kulowa kudzera kudula kapena ming'alu khungu, ngakhale. Mapepala am'mimba ndi opuma amatha kukhala olowera kunja kwa anthu achilendo koma amakhalanso ndi njira zawo zowatetezera kumenyana (mwachitsanzo, ntchentche m'mphuno, kutsokomola kapena kutsekemera kuti asunge mphuno ndi m'mapapo, asidi m'mimba amawononga othawa m'matumbo). Ngati tizilombo toyambitsa matenda timalowa mkati mwazitsulo zoyambirirazi, iwo ayenera kupititsa kudutsa m'makoma a chifuwa, kupuma, kapena ndime za urogenital kuti zifike pamaselo opondereza.
Mavesiwa ali ndi maselo ophatikizana omwe ali pamtunda wa ntchentche kuti athandizire kutengera anthu othawa kulowa m'zigawo zozama.
Malo a mucosal amavomereza IgA, kawirikawiri mtundu woyamba wa wodwala wodwalayo kuti akumane ndi tizilombo toyambitsa matenda. Pansi pa mitsempha yambiri, maselo osiyanasiyana oteteza mthupi, kuphatikizapo macrophages, maselo a B, ndi maselo a T, amadikirira othawa omwe angadutse zotsalira pamtunda.
Pambuyo pake, omenyanawo ayenera kupitirira chitetezo chachikulu cha chitetezo cha mthupi (kuyendetsa mapegocyte, maselo achilengedwe T, ndi kuwathandiza). Ngati omenyanawo atapititsa patsogolo chitetezo chonse, amakumana ndi zida zenizeni za chitetezo cha mthupi, makamaka ma antibodies ndi maselo T omwe ali ndi mapulogalamu omwe amawatsogolera ku zolinga zawo.
Kodi Majeremusi Akum'thupi Amathandiza Bwanji?
Chitetezo cha mthupi chimakhala ndi magulu a maselo omwe ali okonzeka (kuphatikizapo lymphocytes ndi phagocytes). Ngakhale maselo ena oteteza ku chitetezo akuukira onse othawa, ena amaphunzitsidwa kuti athe kuwona zolinga zenizeni zokha. Ma chitetezo onse a m'magulu amachokera ku maselo osungunuka m'mimba. Maselo achikulire, poyang'ana ma cytokine osiyana ndi ena, amayamba kukhala maselo ena omwe amateteza mthupi (T cells, maselo B, kapena phagocytes).
Maselo a B ndi ma T ali mitundu ya lymphocytes. Maselo a B amatulutsa maselo m'thupi la madzi. Ma antibodies amenyana ndi achilendo omwe amachitika kunja kwa dziko (akuchita ngati antigens) omwe amapezeka akuyenda m'madzi a thupi koma ma antibodies sangathe kulowa m'maselo. Maselo a T, omwe ali ndi mapuloteni otchuka a anti -body-like receptors pamwamba pawo omwe amazindikira zidutswa za antigen pa maselo omwe ali ndi kachilombo.
Maselo a T akhoza kutsogolera ndi kuyang'anira machitidwe a chitetezo cha mthupi, kapena amatha kulimbana mwachindunji ndi kachilombo kapena maselo a khansa.
Phagocytes ndi maselo akuluakulu omwe amawononga alendo achilendo kapena maiko akunja. Ma monocyte ndi mtundu wa phagocyte umene umazungulira m'magazi. Ma monocytes akamasunthira m'zinthu, amayamba kukhala macrophages. Monga macrophage, amatha kuchotseratu maselo akale ndi zinyalala. Macrophages nayenso amatha kusonyeza mabakiteriya a antigen akunja kuti akope kukopa ma lymphocyte. Amakhalanso ndi zizindikiro zamagulu zomwe zimathandiza kuti chitetezo cha mthupi chitengeke. Granulocytes, maselo akuluakulu, mapuloletsiti, ndi maselo a dendritic ali ndi maudindo ofunika kwambiri pamagulu a chitetezo cha mthupi.
Maselo a chitetezo cha mthupi amatumizirana wina ndi mzake mwa kumasula ndi kuyankha kwa amithenga a mankhwala, otchedwa cytokines . Mitundu ya cytokines, yomwe imaphatikizapo interleukins, interferons, ndi kukula kwake, ndiwo mapuloteni omwe amadziwika ndi maselo a chitetezo ku maselo ena, kutulutsa chitetezo cha mthupi kwa othawa.
Chitetezo Choyenera Chiyenera Kusunga Thanzi Labwino
Ngakhale takhala tikufotokoza mmene chitetezo cha mthupi chimatitetezera ku zigawenga zakunja ndi zotsatira za matenda, kulekerera chitetezo cha mthupi ndikofunika kuti tipewe matenda. Kulekerera kwapachilombo kumatanthauzira momwe ma Tymphytes T kapena B omwe amanyalanyaza thupi lawo pamene akufufuzira adani akudziko lina. Kusamalidwa ndi thupi kumathandiza kuti chitetezo cha mthupi chiteteze maselo a thupi.
Pamene chitetezo cha mthupi sichitha kugwira ntchito bwino, thupi limapanga maselo T ndi ma antibodies omwe amatsutsana ndi ma antigen m'maselo ake komanso matupi, mwa kuyankhula kwina, potsutsa okha. Izi zikachitika, maselo wathanzi ndi matendawa amaonongeka, ndipo matenda omwe amatha kudzipha amatha kuyamba. Matenda a kutupa nyamakazi ndi lupus ndizo zitsanzo za matenda osadziwika . Kuwonjezera pa zomwe zimachitika pamtunda, chitetezo cha mthupi chikhoza kukhala ndi vuto la matenda osokoneza bongo, matenda osokoneza chitetezo cha mthupi, komanso matenda osowa chitetezo cha mthupi.
Zotsatira:
Chitetezo chautetezo. National Institue of Allergy ndi Matenda Opatsirana. December 19, 2011.
Maselo ndi Ma maselo a Chitetezo Chokwanira ndi Matenda a Immunological. Choyamba pa Rheumatic Diseases. Klippel J. Masamba 94-97. Lofalitsidwa ndi Arthritis Foundation. Kachitidwe Kachitatu.